Blijf uit de driehoek! Invloeden orthopedagoog op educatief partnerschap

Scholen door heel Nederland hebben in de afgelopen tien jaar aandacht gegeven aan het stimuleren van de samenwerking met de ouders van hun leerlingen. De samenwerking tussen school en ouders op basis van gelijkwaardigheid wordt ook wel educatief partnerschap genoemd. Orthopedagoog Hester van Zandwijk (Expertisecentrum De Kracht) heeft onderzoek gedaan naar de invloed van de orthopedagoog op educatief partnerschap.

In de praktijk betekent educatief partnerschap dat leerkrachten en ouders regelmatig contact met elkaar hebben en tweerichtingsgesprekken voeren waarbij zij wederzijdse verwachtingen en ambities afstemmen. Het doel hiervan is dat leerkrachten en ouders samen de optimale omstandigheden scheppen voor het leren en de ontwikkeling van hun kind.

Hester is als orthopedagoog werkzaam bij De Kracht en volgt op dit moment de opleiding tot pedagoog- generalist. Zij heeft onderzoek gedaan naar de invloed van de orthopedagoog op het educatief partnerschap. Het onderzoek heeft ze uitgevoerd in samenwerking met Stefan Haak (onderwijszorgteam), Marly Cranenbroek (Mutsaersstichting), Esther Jansen (Berkel-B)en Esther Hendriks (ECLG).

Voor Hester en haar onderzoeksteam bleek dat de samenwerking van school en ouders zowel belangrijk is voor het kind/jongere maar tegelijkertijd ook veel uitdagingen met zich meebrengt voor alle partijen. Als onderwijsprofessional heb je iedere dag te maken met leerlingen en ouders. Het kan daarom heel nuttig zijn om een training te volgen op het gebied van gesprekstechnieken. We bieden verschillende nieuwe trainingen aan.

Bereiken van overeenstemming

Wanneer opgroeien en ontwikkelen niet vanzelf gaat, is educatief partnerschap noodzakelijk. Bovendien moeten ouders en school samenwerken, dat is geregeld bij de wet Passend Onderwijs. Scholen zijn sinds augustus  2017 verplicht om te zorgen dat ouders het eens zijn met de inzet van extra ondersteuning op school. Dit gaat concreet om de individuele begeleiding die geboden wordt, eventuele aanpassingen in de leerstof, onderzoek en extra ondersteuning.

Educatief partnerschap is dus noodzakelijk, maar blijkt het in de praktijk nog niet zo eenvoudig te zijn. Het bereiken van overeenstemming over de ondersteuning van deze leerlingen, doet een groot beroep op het afstemmen van de verwachtingen, wensen en doelen tussen de school en ouders. School en ouders zijn het niet altijd eens over de oorzaak van de problemen, de ernst van de moeilijkheden en de ondersteuning die nodig is om het kind goed onderwijs te bieden. Dit geldt niet alleen wanneer er sprake is van kind-eigen problematiek, maar ook voor kinderen uit risicogezinnen waarbij hulpverleners, meer specifiek orthopedagogen, in beeld komen.

Vanwege de complexere vragen en ondersteuningsbehoeften wordt er steeds vaker door samenwerkingsverbanden een beroep gedaan op de deskundige blik van de orthopedagoog. Deze zal een juist advies moeten kunnen uitbrengen op basis van wensen vanuit ouders en mogelijkheden binnen een samenwerkingsverband.

Spanningsveld

Hester vertelt dat het niet wenselijk is om in een spanningsveld terecht te komen waarbij zij ongewild een partij kan worden in een conflict tussen ouders en school. De orthopedagoog wordt vanuit zijn verbindende rol gezien als een persoon die bij uitstek geschikt is om ouders en school als partners verder te helpen en het educatief partnerschap te versterken.

Het is daarom van belang dat orthopedagogen concreet toegerust zijn om deze taak uit te voeren.

Vragen vanuit de praktijk zijn dan ook:

  • Op welke manier kunnen orthopedagogen hun onafhankelijke rol innemen en behouden?
  • Wat kan de orthopedagoog concreet doen om educatief partnerschap tussen ouders en school te versterken.

Het is een breed onderzoek geworden waarbij gebruik is gemaakt van vragenlijsten, interviews en focusgroepen.

Belang van een goede relatie

Hester: “We kwamen er achter dat in de literatuur veel geschreven is over het effect en het belang van een goede relatie tussen school en ouders maar we missen het gedeelte waar het ons om te doen was namelijk de derde persoon: de orthopedagoog.

We zijn op zoek gegaan naar het hoe en wat en kwamen op meerzijdige partijdigheid van Nagy. Vooral het op gang brengen van een goede relatie is in het belang van het kind, maar het probleem kan al zitten ín de relatie. Wat als school grote zorgen heeft en de ouders zien dit niet, of andersom. Als ouders het niet met elkaar eens zijn.

Model van Triangulatie: oftewel een loyaliteitsconflict

Als er problemen zijn in de relatie tussen school en ouders dan spreekt men van triangulatie.

Het gevolg van triangulatie is dat de samenwerking in de driehoek (ouders-onderwijs-hulpverlening) onder druk komt te staan en de groeiruimte van een kind wordt verkleind (Broerse &Spreij, 2009).

“Er wordt te vaak naar inhoud gekeken en te weinig naar het proces. Ik zit dan in de positie dat mensen iets van je verwachten; ouders hebben vaak geen verwachting. Zij willen zich gesteund voelen en gehoord worden. De school heeft graag handelingsadviezen. Maar om goed te kunnen afstemmen moet je een beeld hebben van de school en intussen wordt er verantwoordelijkheid en uitvoering van je verwacht. Ons inziens moet er meer aandacht zijn voor de rol van derde partij.”

“Als orthopedagoog bij De Kracht werken we vanuit de visie dat elke school en elk kind anders is. We huiveren daarom van standaardadviezen. Wij werken vanuit maatwerk en mogelijkheden en vanuit afstemming op relatie en verbindingWe zijn geen testbureau maar we kijken naar wat er nodig is in de brede zin.”

Hester geeft aan wat helpend kan zijn:

De taken van de orthopedagoog in relatie tot educatief partnerschap bestaan uit vijf grote thema’s:

  1. Verwachtingsmanagement: de orthopedagoog zit aan tafel bij de start van het traject.
  2. Bereidheid tot educatief partnerschap stimuleren: het kan helpend zijn om uitleg te geven over wie welk mandaat heeft vanuit wet- en regelgeving onder andere Passend Onderwijs. Vier de successen en benadruk dat dit gelukt is door samen te werken.
  3. Mediëren: het is helpend om naar de toekomst te kijken en de focus te leggen op een gezamenlijk doel.
  4. Gespreksvoering/communiceren: stimuleer school om naar ouders te luisteren en stimuleer ouders om zich uit te spreken. Wees zo concreet mogelijk in de adviezen en overleg wat samen haalbaar is.
  5. Structuren: blijf met ouders en school samen in gesprek. Ga niet met één partij in gesprek ten aanzien van  problemen in de samenwerking. Bespreek hoe jij dit aanpakt als hulpverlener.
Geen triangulatie doordat de orthopedagoog zich richt op de onderlinge relaties.

Vier motto’s van Egberts

Daarom is het goed om met elkaar eens te kijken naar ieders eigen rol en in welke positie de ‘spelers’ zich bevinden. Hester geeft aan dat als we werken volgens de vier motto ’s van Egberts (2010) er een goede samenwerking in de driehoek mogelijk is. Het verheldert de verwachtingen van alle partijen en het verheldert de eigen rol.

Als je dit vertaalt naar de rol van school en ouder zouden deze motto’s er als volgt uit kunnen zien:

  1. School: Doe wat je belooft, liefst iets meer, liefst iets eerder! Kom je afspraken na, doe je wel eens iets extra’s?
  2. School: Zorg goed voor de leerling, zorg beter voor diens moeder! Heb je de ouders van de leerling voldoende in beeld?
  3. Ouders: Voel, denk en spreek positief over de leerkracht van je kind! Breng je kind niet in een loyaliteitsconflict.
  4. Ouders: Blijf in je hoek! Geef je vertrouwen en medewerking aan de leerkracht.

Het aannemen van een meerzijdige partijdigheid in combinatie met deze motto’s geeft handvatten om invloed uit te oefenen op het educatief partnerschap tussen ouders en school.

Het gaat om de essentie van het herstellen en of in stand houden van relaties waardoor een constructieve dialoog mogelijk wordt.

Nieuwsgierig geworden?

In onze training gesprekstechnieken leer je hoe je weerstand weg kunt nemen en kunt zorgen dat je jouw boodschap over kunt brengen om zo een constructieve relatie met de ander op te bouwen. Ook de cursus ‘Professioneel oudercontact’ past goed bij dit onderwerp, daarin leer je hoe je een vertrouwensband met ouders op kunt bouwen en hoe je weerstand weg kunt nemen. Er is een basiscursus en ook een cursus voor nog meer verdieping in professioneel oudercontact.